Um Ískort

Ískort er íslenskt kortagerðarverkefni í umsjón Marteins S. Sigurðssonar. Markmiðið er að gera íslenskt landslag skýrt og læsilegt með því að vinna stafrænar landupplýsingar í heildstæð landakort fyrir útivist, ferðalög og sérhæfða notkun.

Að baki hverju korti liggur vinna við samsetningu gagna, landslagsskyggingu, litaval, tákn og örnefni. Áhersla er lögð á að notandinn fái góða tilfinningu fyrir landslaginu og geti auðveldlega greint fjöll, dali, vatnafar, leiðir og mannvirki.

Kort Ískorts eru aðgengileg í vefsjá og hafa verið útbúin fyrir ólíkan hugbúnað, meðal annars Avenza Maps, Air Navigation og OziExplorer. Einnig eru unnin sérhæfð kort og kortagrunnar eftir þörfum einstakra verkefna.

Ískort á vefnum og í snjalltækjum

Í vefsjá Ískorts er hægt að skoða kortin beint í vafra. Vefsjáin gerir kortin aðgengileg án þess að notandinn þurfi fyrst að setja upp sérstakan kortahugbúnað.

Samhliða áframhaldandi þróun vefsjárinnar er unnið að sérstöku Ískort-appi fyrir Android og iOS. Markmiðið er að færa kortin og helstu notkunarmöguleika vefsjárinnar yfir í app, ásamt möguleika á að sækja kort fyrir notkun án nettengingar. Appið er í þróun og verður kynnt nánar þegar kemur að útgáfu.

Kort sem eru útbúin fyrir annan hugbúnað eru áfram hluti af starfsemi Ískorts. Upplýsingar um kortaútgáfur og kaup má finna á síðunni „Kaupa kort“.

Hvernig verða kortin til?

Landakort er samsett úr mörgum tegundum landupplýsinga. Þar má meðal annars nefna hæðargögn, hæðarlínur, örnefni, vegi, gönguleiðir, byggingar, strandlínur, ár, vötn og upplýsingar um gróður og yfirborð lands.

Þessi gögn hafa ólík hlutverk og þurfa að vinna saman í einni mynd. Kortagerðin felst því bæði í úrvinnslu gagnanna og ákvörðunum um hvernig þau eru sýnd: hvað á að vera áberandi, hvað á að liggja í bakgrunni og hvernig upplýsingar haldast læsilegar án þess að kortið verði ofhlaðið.

Myndirnar hér að neðan sýna dæmi úr vinnslu Ískorts. Þær útskýra hvernig kort byggist upp, frá grunnupplýsingum að fullunninni framsetningu, en sýna ekki endilega nýjustu útgáfu kortanna.

Grunngögn áður en útlitið er mótað. Hér sjást margar upplýsingar samtímis, en án skýrrar aðgreiningar með litum, línubreiddum og táknum getur verið erfitt að lesa úr þeim.

Sömu upplýsingar í heildstæðri kortamynd. Með litum, landslagsskyggingu og samræmdri framsetningu verða landslag, vegir, örnefni og mannvirki auðveldari aflestrar.

Hæðarlíkön og landslagsskygging

Hæðarlíkan lýsir lögun yfirborðs landsins og gegnir lykilhlutverki í framsetningu kortanna. Úr því má vinna skyggingu sem dregur fram fjallshlíðar, hryggi, dali og gil og hjálpar notandanum að átta sig á því hvernig landið liggur.

Skyggingin er reiknuð út frá hæðargögnum og ákveðinni lýsingu. Hún er því myndræn framsetning landslagsins, ekki ljósmynd af yfirborðinu.

Dæmi um landslagsskyggingu úr grunnhæðarlíkani. Helstu landslagsform koma fram og mynda undirlag fyrir aðrar kortaupplýsingar.

Dæmi um ítarlegri hæðargögn á sama svæði. Fínni gögn draga fram fleiri smáatriði í landslaginu. Þessi eldri vinnslumynd sýnir notkun hæðargagna frá Veðurstofu Íslands og Raunvísindastofnun Háskóla Íslands af jöklum og nágrenni þeirra.

Frá grunnþekju að fullunnu korti

Kortið er byggt upp í nokkrum þrepum. Fyrst er unnið með liti og yfirborð, síðan vatnafar og landslagsskyggingu og loks upplýsingar á borð við vegi, mannvirki og örnefni.

Myndaröðin sýnir fjögur meginþrep þessarar vinnslu.

1. Litir og yfirborðsflokkar

Upplýsingar um gróður og yfirborð eru notaðar til að móta grunnlitakort. Litirnir hjálpa til við að greina á milli ólíkra yfirborðsgerða og eru valdir með bæði læsileika og náttúrulegt yfirbragð í huga.

2. Samræming yfirborðs og vatnafars

Yfirborðsþekjan er unnin frekar og framsetning hennar samræmd. Náttúruleg svæði geta fengið mýkri litaskil, á meðan afmörkuð svæði, svo sem tún og skógrækt, halda skýrari mörkum. Ár, vötn og annað vatnafar bætast við.

3. Landslagið dregið fram

Landslagsskygging er sameinuð litakortinu. Við það verða fjöll, dalir og hlíðar sýnilegri og kortið fær meiri dýpt. Markmiðið er að auðvelda lestur landslagsins án þess að skyggingin yfirgnæfi aðrar upplýsingar.

4. Vegir, örnefni og önnur kortatákn

Að lokum bætast við vegir, leiðir, hæðarlínur, örnefni, mannvirki og önnur tákn. Röðun, litir og stærðir eru stillt saman þannig að upplýsingarnar myndi læsilega heild.

Útlitshönnun og læsileiki

Stór hluti kortagerðarinnar felst í útlitshönnun. Gott kort þarf að miðla miklum upplýsingum án þess að notandinn þurfi að leita lengi að því sem skiptir máli.

Við hönnun kortanna er meðal annars unnið með:

Liti og aðgreiningu yfirborðsgerða.
Val á upplýsingum eftir tilgangi og mælikvarða kortsins.
Röðun kortalaga svo mikilvæg atriði hyljist ekki.
Línubreiddir og tákn sem aðgreina vegi, leiðir og aðra þætti.
Letur, stærðir og staðsetningu örnefna.
Jafnvægi milli landslagsskyggingar og annarra kortaupplýsinga.

Dæmi um fullunnið kort. Yfirborðslitir, skygging, hæðarlínur, samgöngur og örnefni mynda eina heild þar sem hver þáttur hefur sitt hlutverk.

Dæmi um úrvinnslu hæðargagna

Hæðargögn má nýta til fleiri verkefna en almennrar landslagsskyggingar. Með frekari úrvinnslu má meðal annars draga fram yfirborðsform og reikna halla lands.

Eftirfarandi myndir eru úr eldri vinnslu jöklagagna og eru hér til að sýna aðferðina. Þær eru ekki lýsing á núverandi yfirborði jökla eða núverandi sprungusvæðum.

Yfirborðsform dregin fram með hæðarlíkani og skyggingu. Ítarleg gögn geta sýnt ójöfnur og sprungumynstur sem voru til staðar þegar mælingarnar voru gerðar.

Dæmi um litun eftir reiknuðum yfirborðshalla. Gulir og rauðir litir draga fram tiltekna hallaflokka í gögnunum. Litunin ein og sér segir ekki til um hvort svæði sé öruggt eða fært.

Jöklar og aðstæður á þeim breytast. Eldri hæðargögn eða hallalitun koma því ekki í stað nýrra upplýsinga, þekkingar á aðstæðum og mats á vettvangi.

Gögnin á bak við kortin

Ískort byggir á landupplýsingum frá mismunandi aðilum, ásamt eigin úrvinnslu, samsetningu og útlitshönnun. Gagnaval fer eftir svæði, tilgangi og útgáfu hvers korts.

Meðal gagna sem hafa verið nýtt eru IS-50V-kortagrunnur Landmælinga Íslands og hæðargögn frá Veðurstofu Íslands og Raunvísindastofnun Háskóla Íslands. Í sérverkefnum hafa einnig verið notuð gögn frá öðrum stofnunum, fyrirtækjum og verkkaupum.

Aldur, upplausn og nákvæmni geta verið mismunandi milli gagnasafna. Ítarlegt útlit korts þýðir því ekki að allar upplýsingar þess séu jafn nýjar eða jafn nákvæmar. Heimildir og upplýsingar um gögn eiga við um þá kortaútgáfu sem þær fylgja.

Verkefni og reynsla

Ískort hefur unnið kort bæði fyrir almenna notendur og sérhæfð verkefni. Sú reynsla hefur mótað áherslur í kortagerðinni: læsilegt landslag, skýra framsetningu og aðlögun að þeim búnaði og hugbúnaði sem kortin eru notuð í.

Slysavarnarfélagið Landsbjörg

Unninn var kortagrunnur fyrir OziExplorer og dreifing korta fyrir tæplega 100 björgunarsveitir um land allt. Í verkefninu voru meðal annars notuð gögn frá Loftmyndum, Veðurstofu Íslands og Raunvísindastofnun Háskóla Íslands.

Þyrlusveit Landhelgisgæslu Íslands

Unninn var sérhæfður kortagrunnur fyrir OziExplorer til notkunar í þyrlum Landhelgisgæslunnar. Verkefnið sameinaði gögn frá fjölmörgum aðilum, meðal annars um land, sjó og innviði.

Kort fyrir almenna notendur og sérhæfðan hugbúnað

Kort hafa verið útbúin fyrir Avenza Maps, áður PDF-Maps, ásamt útgáfum fyrir Air Navigation og OziExplorer. Einnig hefur verið unnið að kortum af einstökum svæðum og sérsniðinni framsetningu fyrir tiltekin verkefni.

Vefsjá og þróun Ískort-appsins

Vefsjáin og appið í þróun eru framhald af þessari vinnu. Markmiðið er að gera kort Ískorts aðgengilegri og tengja kortagerðina við notkun í vafra og snjalltækjum, þar á meðal fyrirhugaða notkun án nettengingar í appinu.

Umsjón og útgáfa

Kortagerð, úrvinnsla og útgáfa: Marteinn S. Sigurðsson
Vefsíða: www.iskort.is

Kortin byggja á eigin vinnslu Ískorts og grunngögnum frá viðkomandi rétthöfum. Heimilda- og höfundarréttarupplýsingar fylgja viðeigandi kortum og útgáfum.

Fyrirspurnum um kort, sérverkefni og notkun er hægt að koma á framfæri í gegnum síðuna „Hafðu samband“.

Notkun kortanna

Kort Ískorts eru hjálpartæki við yfirsýn og skipulagningu ferða. Þau koma ekki í stað mats á aðstæðum, opinberra tilkynninga eða nauðsynlegs öryggisbúnaðar. Sýnd leið felur ekki í sér staðfestingu á færð eða heimild til umferðar.

Um notkun korta, vefsjár og annarra útgáfa gildir nytjaleyfissamningur Ískorts.